Câu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng chia sẻ với những câu chuyện: Không nên khen thưởng trẻ bằng việc được sử dụng điện thoại; Lối sống ‘chữa lành’ và nguy cơ trốn tránh thực tế; Sự quan tâm – ‘Chìa khóa’ giữ gìn hạnh phúc hôn nhân.
Không nên khen thưởng trẻ bằng việc được sử dụng điện thoại
Con ăn ngoan rồi mẹ cho xem điện thoại!”, “Học xong bài tập đi rồi được chơi game 15 phút!” – những câu nói quen thuộc này xuất hiện ngày càng phổ biến trong các gia đình Việt. Đánh vào tâm lý thích màn hình của con, không ít phụ huynh coi việc sử dụng thiết bị điện tử như một “chiếu chỉ” khen thưởng đầy quyền năng để dỗ trẻ ăn, thúc trẻ học hay vâng lời. Thế nhưng, đằng sau sự hợp tác ngoan ngoãn tức thì đó là những hệ lụy nguy hiểm: hình thành tâm lý lệ thuộc, gia tăng nguy cơ nghiện màn hình và đe dọa trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của trẻ.
Vừa đút cơm vừa mở video ngắn, dỗ con nín khóc bằng clip hoạt hình, hứa hẹn thời gian chơi game để con dọn dẹp nhà cửa… Vì muốn con hợp tác nhanh và tranh thủ chút thời gian rảnh, nhiều cha mẹ đã vô tình xem điện thoại là động lực duy nhất cho mọi hành động của con.
“Nhiều khi tôi hết cách, la rầy nhắc nhở cỡ nào con cũng không chịu học. Nhưng chỉ cần nói ‘Học ngoan đi rồi mẹ cho chơi điện thoại’ là con ngồi vào bàn ngay. Biết không phải cách hay nhưng cũng đành lấy điện thoại ra làm phần thưởng” – Một phụ huynh ngậm ngùi chia sẻ.
Theo chuyên gia tâm lý Đặng Thị Cẩm Hướng, thiết bị điện tử tạo ra cảm giác thỏa mãn tức thì cho não bộ thông qua cơ chế giải phóng dopamine. Khi việc sử dụng điện thoại được mặc định thành “phần thưởng”, trẻ sẽ hình thành thói quen chỉ hành động khi có kích thích này.
Về lâu dài, điều này triệt tiêu hoàn toàn động lực tự thân của trẻ. Nếu đột ngột ngưng phần thưởng này, trẻ dễ rơi vào trạng thái chán nản, bực bội, khó kiểm soát hành vi và từ chối hợp tác.
Theo các khảo sát, độ tuổi trung bình trẻ em Việt Nam bắt đầu sử dụng và sở hữu điện thoại di động là khoảng 9 tuổi, sớm hơn tới 4 năm so với mức trung bình thế giới (13 tuổi). Sự tiếp xúc quá sớm này xuất phát từ tâm lý chủ quan của không ít phụ huynh.
Lối sống ‘chữa lành’ và nguy cơ trốn tránh thực tế
Trong nhịp sống hiện đại đầy biến động, những áp lực dồn dập về công việc, tài chính và các mối quan hệ xã hội khiến không ít người rơi vào trạng thái kiệt sức, căng thẳng kéo dài. Xuất phát từ nhu cầu thực tế đó, khái niệm “chữa lành” (healing) ra đời như một khoảng nghỉ cần thiết để mỗi người quay về chăm sóc sức khỏe tinh thần, lắng nghe bản thân và tái tạo năng lượng.
Thế nhưng, khi trào lưu này bùng nổ mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội, khái niệm chữa lành đang dần bị biến tướng. Với không ít người, chữa lành vô tình trở thành tấm bình phong hoàn hảo để rũ bỏ trách nhiệm, trì hoãn công việc và né tránh những thử thách của cuộc sống thực tại.
Mang theo niềm tin rằng “chỉ cần rời xa áp lực là sẽ tìm lại bình yên”, nhiều bạn trẻ sẵn sàng nộp đơn xin nghỉ việc, chi trọn khoản tiền tiết kiệm cho những chuyến du lịch xa hay tham gia các khóa học đắt đỏ. Thế nhưng, sự nhẹ nhõm ngắn hạn nhanh chóng qua đi khi họ quay trở lại với thực tế.
“Lúc đi, tôi nghĩ chỉ cần rời xa công việc là nhẹ nhõm. Nhưng khi trở về, mọi vấn đề vẫn còn nguyên. Căng thẳng thậm chí còn nặng nề hơn vì không có việc làm, tiền tiết kiệm thì cạn kiệt. Tôi nhận ra mình chỉ đang trốn chạy thực tế chứ không hề chữa lành” – Chị N.N.T. ngậm ngùi chia sẻ.
Nhiều người tìm đến các dịch vụ chữa lành không phải vì hiểu bản thân thực sự cần gì, mà chỉ vì “đu trend” theo tâm lý đám đông. Việc liên tục chạy theo các xu hướng này không chỉ tiêu tốn tài chính mà còn khiến các vấn đề tích tụ ngày một nhiều hơn. Khi thực tại không được giải quyết, con người rất dễ rơi vào một vòng lặp độc hại. Trệch hướng kéo dài sẽ làm suy giảm khả năng chịu áp lực, khiến con người trở nên e ngại va chạm và luôn tìm kiếm một “nơi trú ẩn” mỗi khi cuộc sống phát sinh biến cố.
Sự bùng nổ của các dịch vụ thương mại hóa – từ du lịch chữa lành, thiền định, yoga đến các khóa học tìm lại bản thân – đang làm cho thuật ngữ này dần bị biến tướng, thậm chí mang màu sắc châm biếm.
Theo các chuyên gia tâm lý, giá trị cốt lõi của chữa lành không nằm ở việc xóa bỏ khó khăn hay triệt tiêu cảm xúc tiêu cực. Chữa lành trong tâm lý học là giúp con người hiểu rõ nguyên nhân vì sao mình rơi vào trạng thái lo âu, tự nhận diện và chấp nhận những cảm xúc đó như một phần của cuộc sống. Mục tiêu không phải là biến mất hoàn toàn cảm xúc tiêu cực để quay về trạng thái hoàn hảo ban đầu, mà là học cách kiểm soát và bình tĩnh sống chung với nó khi nó xuất hiện. Chỉ khi quay về bên trong, thấu hiểu chính mình và làm chủ được sức khỏe tâm thần, mỗi người mới có thể kiểm soát được những khía cạnh khác trong cuộc sống.
“Nhiều bạn trẻ hiện nay không xác định được giá trị sống hay mục đích cuộc đời mình, chủ yếu sống theo trào lưu. Mỗi cá nhân cần tự vấn bản thân muốn hướng tới điều gì, điều đó mang lại giá trị tích cực hay hệ lụy tiêu cực để từ đó tự điều chỉnh lối sống” – Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Bích Phượng nhấn mạnh.
